Բիշքեկում ընթացող գագաթնաժողովի արդյունքներով Շանհայի համագործակցության կազմակերպության (ՇՀԿ) երկրների առաջնորդները ուրվագծել են ընդհանուր մոտեցումները միջազգային անվտանգության, Իրանի շուրջ ստեղծված իրավիճակի, համաշխարհային ֆինանսական համակարգի բարեփոխման, ինչպես նաև արդյունաբերության, էներգետիկայի և թվային առևտրի զարգացման վերաբերյալ։ Հիմնական դիրքորոշումները ամրագրված են ՇՀԿ-ի 25-ամյակի տարում ընդունված Բիշքեկի հռչակագրում։
Միջազգային անվտանգություն և Իրան
ՇՀԿ-ն ռազմաքաղաքական դաշինք չէ և ուղղված չէ այլ պետությունների կամ միջազգային կազմակերպությունների դեմ: Միևնույն ժամանակ, կազմակերպությունը հայտարարել է իր պատրաստակամության մասին զարգացնելու համագործակցությունն այն երկրների և միավորումների հետ, որոնց գործունեությունը «ուղղված չէ ՇՀԿ-ի և դրա անդամ պետությունների շահերի դեմ»:
Գագաթնաժողովի մասնակիցները կարծում են, որ ՇՀԿ-ի շրջանակներում փոխգործակցությունը կարող է հիմք դառնալ Եվրասիայում հավասար և անբաժանելի անվտանգության տարածք ձևավորելու համար:
Կազմակերպության երկրները փաստել են միջազգային բարդ իրավիճակի պահպանումը՝ պայմանավորված շարունակվող հակամարտություններով, համաշխարհային շուկաների անկայունությամբ, էներգետիկ և պարենային մարտահրավերներով, ինչպես նաև կլիմայի փոփոխությամբ:
Կենտրոնական միջազգային հարցերից մեկն է դարձել Մերձավոր Արևելքում ստեղծված իրավիճակը: Գագաթնաժողովի մասնակիցները խորը մտահոգություն են հայտնել տարածաշրջանում և Իրանի շուրջ տեղի ունեցող զարգացումների վերաբերյալ:
ՇՀԿ երկրները վերահաստատել են իրենց աջակցությունը Իսլամական Հանրապետության ինքնիշխանությանը և տարածքային ամբողջականությանը և հանդես եկել բացառապես քաղաքական և դիվանագիտական միջոցներով հակամարտության կարգավորման օգտին: Գագաթնաժողովի մասնակիցները նաև ցավակցություն են հայտնել Իրանին երկրի գերագույն առաջնորդ Սեյեդ Ալի Խամենեիի մահվան կապակցությամբ։
Հռչակագրում ամրագրված է անվտանգության անբաժանելիության սկզբունքը. ՇՀԿ երկրները անընդունելի են որակել առանձին երկրների կողմից ուրիշների հաշվին սեփական անվտանգությունն ապահովելու փորձերը։
Միջուկային անվտանգություն, ՀՀՊ և տիեզերք
Պայմանավորվածությունների զգալի մասն առնչվում է սպառազինության և ռազմավարական կայունության նկատմամբ վերահսկողությանը։
ՇՀԿ երկրները հայտարարել են, որ առանձին պետությունների կամ ռազմաքաղաքական դաշինքների կողմից հակահրթիռային պաշտպանության գլոբալ համակարգերի անսահմանափակ ընդլայնումը բացասաբար է ազդում միջազգային անվտանգության և կայունության վրա։
Կազմակերպության մասնակիցները հանդես են եկել նաև տիեզերքում սպառազինության մրցավազքին վերջ դնելու օգտին։ Նրանք անհրաժեշտ են համարում իրավաբանորեն պարտադրող միջազգային փաստաթղթի ընդունումը, որը համապատասխան երաշխիքներ կապահովի և կբարձրացնի տիեզերական տարածքում պետությունների գործունեության թափանցիկությունը։
Միևնույն ժամանակ ՇՀԿ երկրները կողմ են հանդես եկել ցանկացած զենքից տիեզերքի ազատության պահպանմանը և դրա օգտագործմանը բացառապես խաղաղ նպատակներով։
Գագաթնաժողովի արդյունքներով առանձին հռչակագիր է նվիրված միջուկային և ֆիզիկական միջուկային անվտանգության ոլորտում բազմակողմանի գործընկերության ամրապնդմանը։
Կազմակերպության անդամ պետությունները նաև կոչ են արել ողջ ծավալով պահպանել Քիմիական զենքի արգելման մասին կոնվենցիան և վերահաստատել են իրենց աջակցությունը Քիմիական զենքի արգելման կազմակերպությանը։
Պայքար ահաբեկչության և թմրանյութերի հետ
Ահաբեկչությանն ու ծայրահեղականությանը հակազդելու հարցերում ՇՀԿ–ն ընդգծել է պետությունների և դրանց իրավասու մարմինների առաջատար դերը։
Համագործակցության ևս մեկ ուղղություն է դառնալու թմրանյութերի դեմ պայքարը։ Առաջնորդները հաստատել են մինչև 2030 թվականը թմրանյութերից կախվածության դեմ պայքարի հարցում փոխգործակցության ծրագիրը։
Բացի այդ, ընդունվել է սինթետիկ թմրանյութերի և դրանց պատրաստուկների տարածման դեմ գործողությունների համակարգման առանձին ծրագիր, որը նույնպես նախատեսված է մինչև 2030 թվականը։
Տնտեսություն, արդյունաբերություն և էներգետիկա
Պայմանավորվածությունների տնտեսական մասը ՇՀԿ-ի շրջանակներում համագործակցության ընդլայնում և, միաժամանակ, համաշխարհային տնտեսական կառավարման սկզբունքների փոփոխություն է նախատեսում։
Կազմակերպության երկրները կողմ են հանդես եկել գլոբալ տնտեսական կառավարման համակարգի և միջազգային ֆինանսական ճարտարապետության բարեփոխմանը։ Մասնավորապես, խոսքը Արժույթի միջազգային հիմնադրամի և Վերակառուցման և զարգացման միջազգային բանկի ղեկավար մարմիններում զարգացող երկրների ներկայացվածության և դերի ընդլայնման մասին է։
ՇՀԿ մասնակիցները պայմանավորվել են զարգացնել փոխշահավետ արդյունաբերական գործընկերությունն ու ընդլայնել համագործակցությունն էներգետիկայի ոլորտում։
Առանձին ուշադրություն է դարձվել էլեկտրոնային առևտրին։ Երկրները մտադիր են կատարելագործել e-commerce անդրսահմանային ենթակառուցվածքը, նվազեցնել ծախսերը բիզնեսի համար և կազմակերպության տարածքում բարձրացնել վստահության մակարդակը ձեռնարկատերերի միջև։
Առաջարկվում է նաև սպառողների իրավունքների պաշտպանության համար ընդլայնել թվային տեխնոլոգիաների կիրառումը և ընդհանուր մոտեցումներ մշակել տարբեր երկրներից մասնակիցների միջև կոմերցիոն վեճերի առցանց կարգավորման վերաբերյալ։
ՇՀԿ գրեթե բոլոր երկրները հաստատել են աջակցությունը չինական «Մեկ գոտի, մեկ ճանապարհ» նախաձեռնությանը և Եվրասիական տնտեսական միության հետ դրա կապակցվածությանը։ Աջակցելուց ձեռնպահ է մնացել միայն Հնդկաստանը։
Արբանյակային ինտերնետ և թվային ինքնիշխանություն
Հռչակագրի առանձին դրույթը վերաբերում է արբանյակային ինտերնետի աշխատանքին: ՇՀԿ երկրները նման ծառայությունների մատուցումը պետության տարածքում առանց ազգային մարմինների կողմից լիցենզիայի կամ թույլտվության տրամադրման համարում են միջազգային իրավունքի խախտում հեռահաղորդակցության ոլորտում:
Այսպիսով, կազմակերպության անդամ պետությունները ամրագրել են մի սկզբունք, որի համաձայն՝ արբանյակային կապի օպերատորները պետք է հաշվի առնեն այն երկրների ազգային օրենսդրությունը, որի տարածքում նրանք ծառայություններ են մատուցում։
Պատմական հիշողություն
Մեկ այլ կետ է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի արդյունքների վերաբերյալ ընդհանուր դիրքորոշումը։ ՇՀԿ երկրները հայտարարել են, որ մտադիր են շարունակել պատմական հիշողության պահպանմանն ուղղված աշխատանքը և հակազդել պատմությունը կեղծելու փորձերին։
Գագաթնաժողովն անցկացվում է Բիշքեկում՝ Ղրղզստանի նախագահ Սադիր Ժապարովի նախագահությամբ։ ՇՀԿ–ի և ՇՀԿ+ ձևաչափի միջոցառումներին մասնակցում են 17 պետությունների և վեց միջազգային կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ։ Մասնակիցների թվում են ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը, Չինաստանի նախագահ Սի Ծինփինը և Հնդկաստանի վարչապետ Նարենդրա Մոդին։
Sputnik Արմենիա
