Последние новости

ԲՅՈՒՋԵԻ ՃԵՂՔԵՐՆ ԱՃՈՒՄ ԵՆ

Այն, որ Հայաստանում ներկայիս տնտեսական ճգնաժամի հարվածներն առաջիններից մեկն իր վրա կզգա երկրի բյուջեն, կասկածից վեր էր։ Բայց այդուհանդերձ, դատելով որոշ թվերից, այդ հարվածը ծայրահեղ ու անսպասելի ցավոտ եղավ

Ըստ Պետական եկամուտների կոմիտեի տվյալների, ընթացիկ տարվա մայիսին Հայաստանում վճարվել են 80 մլրդ դրամից քիչ ավելի գումարի հարկեր ու պետական տուրքեր: Այդ թիվն ինքնին առանձնապես ոչինչ չի ասում։ Այլ բան է՝ համեմատության մեջ։ Ահա ուրեմն, ընթացիկ տարվա ապրիլին այդ ցուցանիշն արձանագրվել է 150 միլիարդի, իսկ անցած տարվա մայիսին՝ 104 միլիարդի մակարդակում։ Այլ կերպ ասած, 2020 թվականի մայիսին հարկերի և պետական տուրքերի գծով հայոց գանձարան մտած գումարը գրեթե երկու անգամ ավելի քիչ է նախորդ ամսվա համեմատ և 20%-ով պակաս, քան նախորդ տարվա նույն ամսին։ Ասել, թե անկումը պատկառելի է, կնշանակի՝ ոչինչ չասել։ Հարկերի ներհոսքի այսչափ կտրուկ նվազումը, մանավանդ եթե միտման բնույթ կրի, ուղղակի աղետալի է։

Խնդրի մասշտաբները ցույց տալու համար անդրադառնանք թվերին։ Վերջերս ՀՀ ֆինանսների նախարար Ատոմ Ջանջուղազյանը հայտարարեց, որ ԱՄՀ-ն Հայաստանին 315 միլիոն դոլարի չափով բյուջետային վարկ կտրամադրի: Նախարարն ասաց, որ այդ գումարները կուղղվեն բյուջետային ծրագրերի ֆինանսավորմանը, և բացատրեց դա նրանով, որ համավարակի պատճառով սպասվում է տնտեսական անկում և, համապատասխանաբար, բյուջեի հարկային մուտքերի կրճատում: Ամեն ինչ կարծես թե տրամաբանական է։ Բայց այստեղ հետաքրքիր է մեկ այլ բան. ըստ էության, մայիսին հարկային մուտքերի անկումը (ապրիլի համեմատ) կազմել է շուրջ 70 միլիարդ։ Այսինքն՝ 145 միլիոն դոլար, իսկ դա 2020 թվականի Հայաստանի բյուջեի ֆինանսավորմանը ԱՄՀ-ի կողմից հատկացվող վարկի ամբողջ գումարի գրեթե կեսն է։ Եթե հարկային մուտքերի այսչափ էական անկման բացասական միտումը պահպանվի, ինչն առավել քան հավանական է, ապա 300- միլիոնանոց վարկը ստիպված կլինեն ծախսել երկու-երեք ամսվա ընթացքում, ընդ որում չկարկատելով բյուջեի անցքերը:

Ասենք, հարկահավաքման մայիսյան զեկույցը բովանդակում է նաև այլ, ոչ պակաս հետաքրքիր և միևնույն ժամանակ մտահոգիչ նրբություններ: Ինչպես պարզվում է, մայիսին միջոցների ներհոսքը գանձարան կրճատվել է հիմնականում ուղղակի հարկերի գծով։ Մասնավորապես, վճարվել է 6 միլիարդ դրամով ավելի քիչ եկամտահարկ, քան ապրիլին։ Դա, ըստ էության, վկայում է աշխատատեղերի կամ աշխատավարձերի կրճատման մասին։ Թեև, ամենայն հավանականությամբ, այդ գործոնները համակցված են։ Ուղղակի հարկերի մեկ այլ տեսակի՝ շահութահարկի պարագայում պատկերը պարզապես վհատեցնող է։ Եթե ապրիլին շահութահարկի գծով բյուջե է մուտքագրվել 52 մլրդ դրամ, ապա մայիսին՝ ընդամենը 4 միլիարդ։ Նկատեք, սա բնավ անկում չէ, ցուցանիշի կրճատում չէ։ Սա դրա (ցուցանիշի) փլուզում է։

Այստեղ ձեռնպահ մնանք սեփական գնահատականներից ու մեկնաբանություններից և հղում կատարենք Նիկոլ Փաշինյանի հունվարյան (ընթացիկ տարվա) ֆեյսբուքյան գրառումներից մեկին։ Վարչապետը հանրությանը հաղորդեց, թե 2017 թվականի համեմատ՝ 2019-ի արդյունքներով ուղղակի հարկերի ծավալն աճել է 4,4 տոկոսով։ Նա ներկայացրեց նաև մի շարք այլ թվեր, բայց նախ որոշեց «տառաճանաչության» մի փոքրիկ դաս անցկացնել. «Մինչ հաջորդ փաստի ձևակերպումը՝ ասեմ, որ ուղղակի հարկատեսակները ավելի հակված են ստվերայնության, քան անուղղակի հարկերը։ Սա հատկապես խոշորների պարագայում, որոնք ակցիզային հարկը, ԱԱՀ-ն ավելի մեծ պատրաստակամությամբ են վճարում, քանի որ այդ հարկերը ետ են ստանալու սպառողներից, որովհետև այդ հարկերը ներառվում են վաճառքի գնի մեջ։ Համապատասխանաբար՝ հարկային վարչարարության տեսանկյունից էլ ուղղակի հարկերի արձանագրումը ավելի մեծ ջանք է պահանջում, քան անուղղակի հարկերը։ Սա հաշվի առնենք և տեսնենք, թե 1000 խոշորների կողմից վճարված հարկերի մեջ ուղղակի հարկերի մասնաբաժինը ի՞նչ փոփոխություններ է կրել վերջին տարիներին»։

Իսկ մենք հաշվի առնենք տարեսկզբին վարչապետի ասածը և այդ տեսանկյունից դիտարկենք մայիսյան հարկային մուտքերը։ Եվ այսպես, փաստ առաջին. կտրուկ նվազել են ուղղակի հարկերը։ Ինչպես ասում էր վարչապետը, «դրանք ավելի հակված են ստվերայնության»։ Այստեղ հանգում ենք այն եզրակացության, որ մայիսին հայրենի բիզնեսն անցել է ստվեր։ Փաստ երկրորդ. մայիսին հարկերը 3 միլիարդով ավելացել են միայն ԱԱՀ-ի գծով, իսկ ինչպես կես տարի առաջ ասում էր Նիկոլ Փաշինյանը, խոշոր ընկերությունները ավելի մեծ պատրաստակամությամբ են վճարում ԱԱՀ-ն, քանի որ այդ հարկի ծախսերը «ետ են ստանալու սպառողից»։ Այսինքն այդ աճն ապահովվել է սպառողների հաշվին։

    ПОСЛЕДНИЕ ОТ АВТОРА

    • ПУЗЫРЬ СДУЛСЯ
      2024-07-20 10:12

      Число зарегистрированных безработных в ЕАЭС сократилось в мае на 13,8%, сообщает пресс-служба Евразийской экономической комиссии, передает Sputnik Армения. "Численность безработных, зарегистрированных в службах занятости населения стран ЕАЭС на конец мая 2024 года, составила 813,8 тыс. человек, сократившись на 13,8% по сравнению с аналогичным периодом 2023 года", - говорится в сообщении. По оценке Департамента статистики ЕЭК, уровень безработицы в ЕАЭС в I квартале 2024 года составил, по оценке Евразийской экономической комиссии, 3,2% численности рабочей силы, в том числе в Армении – 15,5%, в Беларуси – 3,3%, Казахстане – 4,7%, Кыргызстане – 4,9% (2022 год), России – 2,8%. Так в Армении численность безработных на конец мая составляет 43,3 тыс.

    • СТРАННЫЙ КОМПРОМИСС
      2024-07-17 15:27

      США зафиксировали "значительный прогресс" в переговорах между Арменией и Азербайджаном по вопросу мирного соглашения. Об этом заявил на брифинге в понедельник представитель Госдепартамента США Мэтью Миллер, отказавшись при этом предоставить какие-либо детали. Он добавил, что Вашингтон продолжает призывать стороны к заключению мира. "Мирное соглашение между двумя странами будет иметь огромное значение для них, а также для мира, стабильности и безопасности в регионе. Мы верим, что достижение соглашения возможно, но это потребует от обеих сторон принятия сложных решений и серьезных компромиссов", – сказал Миллер.

    • АРМЯНСКИЙ ПАРАДОКС
      2024-07-12 10:14

      Еще в конце прошлого года бывший министр экономики Армении уверенно заявлял о том, что по итогам 2023-го в стране резко сократится уровень бедности. И такой прогноз, по его мнению, был вовсе не голословным, а основанным на конкретных аргументах. А именно: высокий экономический рост и низкая инфляция должны сократить бедность в стране. С этой формулой, конечно, сложно не согласиться. Но…

    • СОВСЕМ СУХОЙ ПОРТ
      2024-07-12 09:39

      Министр экономики Армении Геворк Папоян обсудил с госминистром внешней торговли ОАЭ Тани бин Ахмедом Аль Зайуди вопросы, связанные с созданием "сухого порта" в Ширакской области и предложил обсудить возможности сотрудничества в этом направлении. Об этом сообщает пресс-служба Минэкономики, передает Sputnik Армения. Встреча с Аль Зайуди состоялась в ходе визита Папояна в Россию. На ней присутствовали также замминистра экономики Армении Нарек Терян и замминистра промышленности и передовых технологий ОАЭ Омар Сувайна Аль Сувейди. "Стороны обсудили перспективы сотрудничества в сельском хозяйстве, стимулирование экспорта, вопросы стандартизации качества, коснулись программ, в которых ОАЭ может выступить соинвестором", - говорится в сообщении. Министр также коснулся предложенной правительством Армении инициативы "Перекресток мира".






    ПОСЛЕДНЕЕ ПО ТЕМЕ