Յենայի Ֆրիդրիխ Շիլլերի անվան համալսարանի և Մաքս Պլանկի էվոլյուցիոն մարդաբանության ինստիտուտի (Լայպցիգ) գլխավորությամբ գործող միջազգային հետազոտական խումբը պարզել է, որ մարդկանց և շների փոխազդեցությունը զարմանալիորեն նման է աշխարհի տարբեր մշակույթներում։ Աշխատությունը հրապարակվել է Scientific Reports ամսագրում։
Գիտնականները փորձարկումներ են անցկացրել որսորդական շների և նրանց տերերի հետ հինգ գյուղական տարածաշրջաններում՝ Վանուատուում, Մոնղոլիայում, Մադագասկարում, Պերուում և Գերմանիայում։ Չնայած մշակույթի, կենսակերպի և կենդանիների պահման ավանդույթների զգալի տարբերություններին՝ շների վարքի հիմնական ձևերն ու մարդկանց հետ նրանց փոխազդեցությունը մեծապես համընդհանուր են եղել։
Հետազոտությանը մասնակցել են 164 «տեր — շուն» զույգեր։ Կենդանիներին առաջարկվել է կատարել մի շարք առաջադրանքներ՝ արձագանքել մարդու ժեստերին, գտնել թաքցված կերակուրը, խուսափել արգելված հյուրասիրություններից, բարդ իրավիճակում դիմել մարդուն հուշման համար և նոր առարկայի հետ բախվելիս օգտագործել տիրոջ արձագանքը։ Մասնակիցները նաև լրացրել են հարցաթերթիկներ՝ իրենց կենդանիների հետ կապի բնույթի մասին։
Արդյունքները ցույց են տվել, որ տարբեր երկրներում շները նման վարքագիծ ունեն․ նրանք հասկանում են մարդու մատնանշող ժեստերը, կողմնորոշվում են նրա արձագանքներով և անորոշ իրավիճակներում ակտիվորեն փնտրում են սոցիալական ազդանշաններ։ Տերերը ամենուր նշում էին շների հուզական և գործնական արժեքը, իսկ հարցվածների ավելի քան 90%-ը կարծում էր, որ իրենց կենդանիները սպառնալիքի դեպքում ունակ են պաշտպանել իրենց։
Միևնույն ժամանակ հետազոտողները արձանագրել են նաև տարբերություններ։ Օրինակ՝ Պերուում տերերն ավելի ցածր էին գնահատում շների հետ իրենց հարաբերությունները, ինչը կարող է կապված լինել տեղական որսորդական պրակտիկաների հետ, որտեղ շները միշտ չէ, որ առանցքային դեր են խաղում։ Վանուատուում մարդիկ հատկապես ճշգրիտ էին մեկնաբանում կենդանիների վարքը, քանի որ դրանք ակտիվորեն օգտագործվում են խիտ անտառներում որսի ժամանակ։
Առանձին առանձնահատկություններ արձանագրվել են գերմանական շների մոտ, ինչը, հավանաբար, կապված է պաշտոնական վարժեցման և տերերի հետ փոխազդեցության ավելի սերտ մոդելի հետ։ Նրանք ավելի արագ էին արձագանքում հրահանգներին և ավելի հաճախ էին դիմում մարդուն աջակցության համար բարդ առաջադրանքներում։
Գիտնականները եզրակացնում են, որ մարդու և շան միջև կապն ունի խոր էվոլյուցիոն արմատներ և պահպանում է կայուն հիմք՝ չնայած մշակութային տարբերություններին։ Միևնույն ժամանակ վարքի կոնկրետ ձևերը կախված են նրանից, թե տվյալ միջավայրում շներն ինչպես են օգտագործվում։
