Բիշքեքում հայ-ադրբեջանական բանակցությունների հետքերով
Քաղաքագետ Բենիամին Մաթևոսյանն Alpha News-ի եթերում «Վերնագիր» հեղինակային հաղորդման ընթացքում ներկայացրել է թեմայի շուրջ մասնագիտական վերլուծություն, որում մասնավորապես ասվում է.
«Հայ-ադրբեջանական կարգավորման շուրջ դիվանագիտական ակտիվությունը, որը դրսևորվեց Բիշքեկում բարձր մակարդակի շփումների ընթացքում, քաղաքական դեժավյուի զգացողություն է առաջացնում: Վերլուծելով Նիկոլ Փաշինյանի գործողություններն՝ անհնար է ձերբազատվել ութ տարվա վաղեմության իրադարձությունների հետ համանմանությունից: Ըստ ամենայնի, «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության առաջնորդը դարձյալ փորձում է դիմել իր սիրելի մարտավարությանը՝ Բաքվից ժամանակավոր դադար խնդրել ներքին խնդիրները լուծելու համար:
Տեղի ունեցողի մեխանիկան հասկանալու համար անհրաժեշտ է փոքրիկ պատմական ակնարկ կատարել դեպի 2018 թվականն ու դրան հաջորդած ժամանակահատվածը: Այն ժամանակ, հազիվ իշխանության գալով և ընդդիմախոսների չեզոքացմամբ մտահոգվելով, Փաշինյանը Դուշանբեում Իլհամ Ալիևի հետ հանդիպմանը ժամանակ էր խնդրում ներքին խնդիրները լուծելու համար: Այդ մասին բազմիցս գրել է ադրբեջանական իշխանամետ մամուլը (թեև Ալիևների կլանն այլ ԶԼՄ-ներ չի էլ հանդուրժում):
Նրան ժամանակ էր պետք սեփական դիրքերն ամրապնդելու, ընտրություններ անցկացնելու և Արցախի ռազմաքաղաքական էլիտային չեզոքացնելու համար, ինչի խորհրդանիշը դարձան նախկին նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի շուրջ գործընթացները (ում ֆիգուրն այսօր էլ դարձյալ հայտնվում է քաղաքական ու աշխարհաքաղաքական հետապնդման կենտրոնում): Այդ շրջանում փակ երկխոսություն հաստատվեց Երևանի և Բաքվի միջև, որի առանցքային օղակն էր վարչապետի նախկին օգնական Արսեն Խառատյանը՝ ստվերային միջնորդի ու էմիսարի դերում: Փաշինյանը հավաստիացնում էր Ադրբեջանի ղեկավարությանը, որ իշխանության մեջ վերջնականապես ամրապնդվելուց հետո «կանցնի կառուցողական երկխոսության» (այսինքն՝ կկատարի Բաքվի պահանջները): Արդյունքը եղավ 2020 թվականի արյունալի պատերազմը:
Այսօր մենք ականատես ենք լինում նմանօրինակ սցենարի գործարկմանը: Չստանալով բացարձակ սահմանադրական մեծամասնություն կամ գոնե ընտրողների 50%-ից ավելի աջակցությունը՝ Փաշինյանը դարձյալ հայտնվեց խոցելի վիճակում: Ներքին անկայունության, հայ-ռուսական հարաբերությունների ուղղությամբ առկա խնդիրների պայմաններում Բիշքեկի բանակցությունները թվում են Իլհամ Ալիևից «իշխանության ամրապնդման» համար ժամանակ խնդրելու հերթական փորձ: Փաշինյանի տրամաբանությունը պարզ է. «Թույլ տվեք ամրապնդել դիրքերս, իսկ հետո էլ միանգամից կկատարեմ ձեր բոլոր պայմանները»:
Եթե Իլհամ Ալիևը համաձայնի էլ հերթական դադար վերցնել, ապա դա կանի բացառապես իր պայմաններով և շատ բարձր գնով: Ադրբեջանական ղեկավարությունը մտադիր չէ հրաժարվել Հայաստանի նկատմամբ իր ռազմավարական պահանջներից, այլ միայն «կֆիքսի քաղաքական վարկի բարձրացված տոկոսադրույքը»:
Այս մասին գրեթե չի խոսվում, բայց ընթացիկ պահի գլխավոր վտանգը Հայաստանի գործող իշխանության լեգիտիմության բնույթի մեջ է: Բացառապես արտաքին հավանության վրա կառուցված լեգիտիմությունը մահացու վտանգավոր է պետության համար:
Փաշինյանը գիտակցում է, որ աթոռը պահպանում է ոչ թե ժողովրդական աջակցության շնորհիվ (նրա թիմում, ի դեպ, դա նույնպես հասկանում են, և վաղ թե ուշ այնտեղ հարց է բարձրանալու, թե Փաշինյանն ինչով է լավ պայմանական Ալեն Սիմոնյանից, և ինչու պետք է ղեկավարի հենց Փաշինյանը, եթե ամեն ինչ կառուցված է ոչ թե հավանության, այլ «վարչական ճնշման լծակներով խաղալու» վրա), որքան նրանով, որ Բաքուն ու Անկարան ժամանակավորապես չեն վերսկսում լայնամասշտաբ ռազմական գործողությունները, իսկ պայմանական Փարիզից պայմանական Էմանուել Մակրոնն ուղարկում է հերթական շնորհավորական հեռագրերը: Ամեն նման արտաքին կանխավճարի և ադրբեջանական անօդաչուների լռության ամեն օրվա համար ՔՊ առաջնորդը ստիպված է լինելու վճարել Հայաստանի պետական շահերով:
Բաքվի պահանջների ցանկն արդեն վաղուց գաղտնիք չէ: Երևանից պահանջում են բուն պետական մատրիցայի արմատական վերակառուցում: Դա և՛ Հայաստանի Սահմանադրության կտրուկ փոփոխությունն է՝ դրան ադրբեջանական բովանդակություն հաղորդելով, և՛ այսպես կոչված անկլավների հանձնումը, և՛ սահմանազատման անցկացումն ադրբեջանական քարտեզներով, որոնք հայկական հաղորդակցությունները կթողնեն լիովին անպաշտպան:
Ըստ էության, ձևավորվում է մի դասավորություն, որը թույլ է տալիս ցանկացած պահի Հայաստանի Հանրապետությունը վերցնել լիակատար շրջափակման մեջ՝ ղարաբաղյան սցենարով: Դրան զուգահեռ, Բաքուն համառորեն պահանջում է փակել Հայկական ԱԷԿ-ը և, դե ֆակտո, երկիրն ամբողջությամբ ինտեգրել ադրբեջանական էներգետիկ ցանցերին, ինչը նշանակում է էներգետիկ և ազգային ինքնիշխանության վերջնական կորուստ:
Պատմությունը կրկնվում է, բայց ամեն նոր պտույտի հետ սխալի գինն ավելի է բարձրանում: Ազգային զիջումների հաշվին կրկին քաղաքական ժամանակ գնելու Փաշինյանի փորձը չի կանխի Բաքվի ճնշումը, այլ միայն հայոց պետականության վերջնական ապամոնտաժումը կդարձնի ժամանակի հարց:
Մտածե՛ք այդ մասին…»։
