Արբանյակային պատկերները հնարավորություն են տալիս տեսնել այն փոփոխությունները, որոնք դժվար է գիտակցել միայն թվերով։ Ամբողջ աշխարհում գետերը, լճերը, ջրամբարներն ու ճահիճները արագորեն փոխվում են երաշտների, ջերմաստիճանի բարձրացման, գյուղատնտեսության համար ջրի շեղման, ինչպես նաև քաղաքների և արդյունաբերության աճող սպառման ազդեցության տակ։
Որոշ դեպքերում ջրային ռեսուրսների կրճատումը տեղի է ունեցել աստիճանաբար՝ տասնամյակների ընթացքում։ Այլ դեպքերում ծանոթ ջրամբարները գրեթե անհետացել են մեկ սերնդի կյանքի ընթացքում։ Արբանյակային պատկերների նոր հավաքածուն ցույց է տալիս, թե որքան ուժեղ են փոխվել մոլորակի որոշ խոշորագույն ջրային օբյեկտներ։
1. ՊԱՐԱՆԱ – ԱՐԳԵՆՏԻՆԱ
Պարանա գետը Հարավային Ամերիկայի երկրորդ ամենաերկար գետն է Ամազոնից հետո։ Այն առանցքային դեր է խաղում Բրազիլիայի, Պարագվայի և Արգենտինայի միջև առևտրում։
1990 և 2026 թվականների նկարները Ռոսարիոյի շրջանում ցույց են տալիս ջրի մակարդակի կտրուկ անկում՝ բազմամյա երաշտներից հետո։ Նախկին հունի տեղում առաջացել են ընդարձակ ավազե ծանծաղուտներ և նոր կղզիներ։
2. ՊՈՈՊՈ ԼԻՃ – ԲՈԼԻՎԻԱ
Պոոպո լիճը ժամանակին երկրի մեծությամբ երկրորդ լիճն էր և զբաղեցնում էր մոտ 1000 քառակուսի կիլոմետր տարածք։
1984 և 2020 թվականների նկարների համեմատությունը ցույց է տալիս ջրամբարի գրեթե լիակատար անհետացումը։ Երաշտների, ջրի շեղման և ջերմաստիճանի բարձրացման համադրությունը լճի զգալի մասը վերածել է աղուտի՝ կործանելով տեղական ձկնորսությունը և ուրու ժողովրդի ավանդական կենսակերպը։
3. ՆԳԱՄԻ ԼԻՃ – ԲՈՏՍՎԱՆԱ
Նգամի լիճը գտնվում է Օկավանգոյի դելտայի եզրին և ամբողջությամբ կախված է այս եզակի գետային համակարգից եկող ջրի հոսքից։
Արբանյակային տվյալները ցույց են տալիս, որ ուժեղ երաշտների ժամանակ լիճը գրեթե անհետանում է, իսկ ավելի խոնավ տարիներին մասամբ վերականգնվում է։
4. ԼԱԳՈՒՆԱ ԴԵ ԱԿՈՒԼԵՈ – ՉԻԼԻ
Լագունա դե Ակուլեոն, որը գտնվում է Սանտյագոյից ոչ հեռու, մինչև վերջերս հանգստի հայտնի վայր էր։
2007 և 2026 թվականների նկարները ցույց են տալիս դրամատիկ փոփոխություններ․ լիճը գրեթե ամբողջությամբ ցամաքել է։ Այսօր այն համարվում է Չիլիի ժամանակակից պատմության մեջ ջրամբարների անհետացման ամենահայտնի օրինակներից մեկը։
5. ՈՒՐՄԻԱ ԼԻՃ – ԻՐԱՆ
Ուրմիա լիճը ժամանակին Մերձավոր Արևելքի ամենամեծ աղի լիճն էր։
1990-ականներին դրա մակերեսը կազմում էր մոտ 6000 քառակուսի կիլոմետր։ Այսօր այն կրճատվել է մինչև մոտ 581 քառակուսի կիլոմետր՝ նախկին չափերի 10 տոկոսից էլ պակաս։ Պատճառների թվում նշվում են երաշտները, ինտենսիվ գյուղատնտեսությունը, ամբարտակների կառուցումը և ստորերկրյա ջրերի չափազանց մեծ օգտագործումը։
6. ԱԼ-ՉԻԲԱՅԻՇԻ ՃԱՀԻՃՆԵՐ – ԻՐԱՔ
Ալ-Չիբայիշի ճահիճները մտնում են Տիգրիս և Եփրատ գետերով սնվող հանրահայտ Միջագետքի ճահիճների կազմի մեջ։
Այս ջրաճահճային տարածքները համարվում են Մերձավոր Արևելքի կարևորագույն էկոհամակարգերից մեկը, սակայն վերջին տասնամյակների ընթացքում դրանց տարածքը նկատելիորեն կրճատվել է։
7. ԱՄԲՈՒՎՈՒՄԲԵ – ՄԱԴԱԳԱՍԿԱՐ
Ամբուվումբեն գտնվում է կղզու ամենաչորային շրջաններից մեկում։
Արբանյակային նկարների շարքը վկայում է լուրջ էկոլոգիական ճգնաժամի մասին։ Երկարատև երաշտները, ջերմաստիճանի բարձրացումը և ավազային փոթորիկները վատթարացրել են գյուղատնտեսական հողերի և ջրի աղբյուրների վիճակը, ինչը հանգեցրել է հումանիտար խնդիրների և բնակչության արտագաղթի։
8. ՖԱԳԻԲԻՆ ԼԻՃ – ՄԱԼԻ
Ֆագիբին լիճը գտնվում է Սահարայի հարավային եզրին և պատմականորեն համալրվել է Նիգեր գետի վարարումների ժամանակ։
Վարարումների նվազման, երաշտների և նստվածքների կուտակման պատճառով լճի զգալի մասը ցամաքել է։ Սա արագացրել է տարածաշրջանի անապատացումը և բարդացրել տեղացիների կյանքը։
9. ՄԻԴ ԼԻՃ – ԱՄՆ
Միդ լիճը Միացյալ Նահանգների ծավալով ամենամեծ ջրամբարն է, որը ստեղծվել է Կոլորադո գետի վրա Հուվերի ամբարտակի կառուցումից հետո։
Վերջին տասնամյակների նկարները ցույց են տալիս ջրի մակարդակի կտրուկ անկում։ Ջրամբարը ջրով ապահովում է միլիոնավոր մարդկանց ԱՄՆ-ի հարավ-արևմուտքում և Մեքսիկայում, ուստի դրա վիճակը լուրջ մտահոգություն է առաջացնում մասնագետների շրջանում։
Այս լուսանկարները ցույց են տալիս ոչ միայն անհետացող լճերն ու ծանծաղացող գետերը։ Դրանք ցույց են տալիս, թե որքան արագ ջրի կորուստը կարող է փոխել էկոհամակարգերը, տնտեսությունը և ամբողջ տարածաշրջանների կյանքը։
Որոշ ջրամբարներ դեռ կարող են մասամբ վերականգնվել բարենպաստ կլիմայական պայմանների և ռեսուրսների գրագետ կառավարման դեպքում։ Սակայն այլ դեպքերում փոփոխություններն այնքան խորն են եղել, որ լանդշաֆտի նախկին տեսքը վերականգնելը չափազանց դժվար կլինի։
