Հայ լուսանկարիչ Գեղամ Ջեղալյանը լուսանկարել է 1940-ականներից մինչև 1970-ականների կյանքը Գազայում: DW– ն նրան փաստագրական ֆիլմ և հոդված է նվիրել։
Գազա քաղաքում գտնվող իր տանը Մարվան Թարազին պահում է մի փոքրիկ գանձ, որը փաթեթավորված է պլաստիկ տոպրակների մեջ և պահվում է տուփերում՝ լուսանկարներ և նեգատիվներ 1940-ական թվականներից մինչև 1970-ականները: Դրանք պատկերում են այդ շրջանի Գազայի հատվածում կյանքի մի մասը և կազմում են հայ լուսանկարիչ Գեղամ Ջեղալյանի ժառանգության մի մասը, ով 1940-ական թվականներին բացել է առաջին լուսանկարչական ստուդիաներից մեկը Գազա քաղաքում: «Այս նեգատիվները և լուսանկարները ինձ համար շատ կարևոր են: Սա մեր ժառանգությունն է, մեր մշակույթը»,- ասում է Թարազին:
Սև ու սպիտակ լուսանկարներում պատկերված է Գազայի հատվածի քիչ հայտնի կողմը։ Լուսանկարներից որոշներում պատկերված է Գազա-Եգիպտոս երկաթուղու երկայնքով կայարանը, որը վաղուց ավերված է: Մյուսները արվեստի ստուդիական դիմանկարներ են՝ մինչև սելֆիների դարաշրջանը, երբ լուսանկարչին այցելելը ինչ-որ հատուկ երևույթ էր:
Գեղամի օբյեկտիվում են հայտնվել նաև քաղաքական իրադարձություններ. Պաղեստինցի փախստականների ճգնաժամը 1948-ին Իսրայելի պետության ստեղծումից հետո և Եգիպտոսի իշխանությունը Գազայում մինչև 1967 թվականը: «1948 թվականի պատերազմից հետո շատ պաղեստինցի փախստականներ են գնացել Գազա: Նրա ընտանիքին դա ծանոթ էր»,- ասում է Մարվան Թարազին՝ հավելելով, որ Գեղամը Գազան համարում էր իր երկրորդ հայրենիքը և լուսանկարում էր շրջապատող ամեն ինչ:
1915-ին Հայոց ցեղասպանության ժամանակ Ջեղալյանի մայրը ստիպված էր փախչել նրա հետ: Սկզբում նրանք փախել են Սիրիա: Ավելի ուշ, երբ նրա մայրը մահացել է, դեռահաս տարիքում նրան ուղարկել են հարազատների մոտ՝ Երուսաղեմ, որն այդ ժամանակ գտնվում էր բրիտանական մանդատի տակ:
Այնուհետև, 1940-ականների սկզբին Ջեղալյանը մեկնել է Գազա և սկսել աշխատել որպես լուսանկարիչ: «Ես չգիտեմ, թե ինչու է հայրս այդ ժամանակ մեկնել Գազա»,- ասում է նրա դուստրը՝ Անաիդ Բուտինը, ով ծնվել է Գազայում և այժմ բնակվում է Ֆրանսիայում: «Միգուցե հայրս կարծում էր, որ դա լավագույն տեղն է աշխատանք փնտրելու համար»,- հավելում է նա, քանի որ այդ ժամանակ շատ հայեր էին մեկնում Մերձավոր Արևելք՝ աշխատանք փնտրելու:
Մի քանի հայ լուսանկարիչներ հայտնի են դարձել նրանով, որ 20-րդ դարի սկզբին փաստագրել են իրադարձությունները՝ Երուսաղեմում և այլ վայրերում:
Գազայում ընդամենը մի քանի լուսանկարիչ կար, բայց դրանց մասին շատ տեղեկություններ չկան: Ավելի ուշ, 1960-ականներին, պաղեստինցի երիտասարդ լուսանկարիչների մի ամբողջ սերունդ սովորեց այդ մասնագիտությունը: Նրանց թվում էր Մարվանի եղբայրը՝ Մորիս Թարազին, ով սկսեց աշխատել Գեղամի արվեստանոցում:
Գեղամի մահից տասնամյակներ անց նրա ստուդիան անցել է Թարազիին, իսկ «Ֆոտո Գեղամ»-ը վերածվել է «Ֆոտո Մորիս»-ի:
Գազայի տեսանելի պատմության մի մասը պահպանվում է ՄԱԿ-ի գործակալության լուսանկարչական արխիվում: Լուսանկարների արխիվը թվայնացվել է վերջին տարիներին: Գեղամի կրտսեր եղբայրը՝ Հրանտը, նախկինում աշխատել է որպես ՄԱԿ-ի լուսանկարիչներից մեկը: Գրավված Արևմտյան ափին գտնվող Ռամալլահում որոշ մշակութային հաստատություններ լուսանկարներ են հավաքում անցած տասնամյակների ընտանեկան ալբոմներից՝ լուսանկարչական արխիվ ստեղծելու համար:
Ինչ վերաբերում է Գեղամի արխիվին, ապա Մարվան Թարազին ինքնուրույն թվայնացրել և քարտագրել է լուսանկարների մեծ մասը՝ օգտագործելով իր հեռախոսը և այլ պարզ գործիքներ: Բայց նա գիտակցում է, որ տուփերում և պլաստիկ տոպրակներում նեգատիվները պահելը հեռու է իդեալական լինելուց: Շատ նեգատիվներ դեռևս մշակված չեն, և դրանց որակը տարիների ընթացքում միայն վատթարանում է: «Հուսով եմ, որ երիտասարդ սերունդը հետաքրքրություն կցուցաբերի դրանց հանդեպ և կտեսնի դրանց արժեքը»,- ասում է Թարազին:
Գեղամի դուստրը հուսով է, որ լուսանկարները կպահպանվեն: Անահիտ Բուտինը երկար տարիներ չի կարողացել այցելել Գազա՝ Իսրայել ուղևորությունների խիստ սահմանափակման պատճառով, բայց նա կապ է պահպանում իր մանկության ընկերների հետ, որոնք դեռ այնտեղ են: Նրա համար թանկ են լուսանկարները, քանի որ դրանք տարբեր սերունդների են կապում: «Լավ կլիներ ամեն ինչ հավաքել, որպեսզի պատմությունը պահպանվի, գոնե այն պատմությունը, որը մենք գիտենք»,- ասում է Բուտինը: «Հուսով եմ, որ մենք կարող ենք դրանք մի տեղ հավաքել՝ ներկայացնելու համար Գազայի պատմության մի կտորը, հուզիչ և բուռն պատմության»:
