ՏՈՐԲՅՈՐՆ ՅԱԳԼԱՆԴԸ ՀԻՇԵՑՐԵՑ ԱՐԱԲԱՏԻՆ, ՈՐ ՆԱ ԱՐԱՐԱՏ Է

Պետությանն օգուտ տալու առումով խիստ կասկածելի այցերով աշխարհով մեկ շրջող ՀՀ արտգործնախարարն անցած շաբաթվա վերջին այցելեց Նորվեգիա։ Այնտեղ, իր գործընկերոջից բացի, նա հանդիպում ունեցավ այդ երկրի նախկին վարչապետ, Եվրոպայի խորհրդի նախկին գլխավոր քարտուղար Տորբյորն Յագլանդի հետ։ Հայտնի չէ, թե ինչ նպատակով է կազմակերպվել հանդիպումը հենց նրա հետ, և ինչի մասին է ընդհանուր առմամբ եղել զրույցը, սակայն մամուլում հայտնվեց մի հետաքրքիր դրվագ այն պատմության մասին, որը պատմել է նորվեգացի բազմափորձ քաղաքական գործիչը։

Ո՞Վ Է ԱՌԱՋԻՆԸ ՄԻՏԴ ԳԱԼԻՍ «ՀԱՅԱՍՏԱՆ» և «ՆՈՐՎԵԳԻԱ» ԱՆՎԱՆՈՒՄՆԵՐԸ ՀԻՇԱՏԱԿԵԼԻՍ: Ճիշտ է. Ֆրիտյոֆ Նանսենը, մեծ հումանիստը, որն առհավետ մնացել է հայ ժողովրդի երախտապարտ հիշողության մեջ ՝ Օսմանյան Թուրքիայում Հայոց ցեղասպանությունից փրկվածներին օգնելու համար: Ինչպես նաև նորվեգացի միսիոներուհիները, որոնք սկանդինավյան երկրներից այլ կանանց հետ մեկտեղ օգնել են հայ որբերին։ Ուստի այդ երկիր ժամանած Միրզոյանը ոչ մի կերպ չէր կարող խույս տալ Նանսենի ինստիտուտ այցելությունից, որտեղ ստիպված էր խոսել, բնականաբար, Ցեղասպանության մասին։

Ասենք, Նանսենի ինստիտուտ այցելելության վերաբերյալ պաշտոնական հաղորդագրություններից պարզ չէ, թե օգտագործե՞լ է արդյոք Արաբատը «ցեղասպանություն» տերմինը։ Համենայնդեպս պատվավոր հյուրերի մատյանում նա թողել է անորոշ գրառում, որում այդ բառն ընդհանրապես չի հիշատակվում. «Նանսենի ժառանգությունը և հազարավոր հայերի գոյատևումն ապահովելուն ուղղված նար մարդասիրական ջանքերը մնում են մարդասիրության անզուգական դրսևորում, որը Հայաստանը երբեք չի մոռանա։ Շարունակելով ամրապնդել հայ-նորվեգական կապերը՝ մենք հավատարիմ ենք մնում մարդկային արժանապատվության, համերաշխության և բարոյական պատասխանատվության այն սկզբունքներին, որոնք Նանսենն այդքան եռանդուն կերպով պաշտպանում և մարմնավորում էր»։

Այնուհետ Միրզոյանը հանդիպել է Յագլանդի հետ, ամենայն հավանականությամբ՝ չկասկածելով, որ այդ զրույցի ընթացքում էլ իրեն կհիշեցնեն հայ ժողովրդի մեծ ողբերգության մասին։ Ցեղասպանության մասին, որն ինքն ու իր շեֆը նախընտրում են չհիշել և ընդհանրապես չհիշատակել, իսկ եթե անգամ հիշատակում են, ապա հայերի ճնշող մեծամասնության համար բացարձակ անընդունելի համատեքստում։

Յագլանդը պատմել է Արաբատին մի հայի հետ իր հանդիպման պատմությունը, որը տեղականալով, որ ինքը Նորվեգիայի ԱԳ նախարարն է, ցույց է տվել իր Նանսենյան անձնագիրն ու ասել, որ այդ փաստաթուղթը ժամանակին փրկել է իր կյանքը, և ինքը երբեք չի բաժանվում դրանից: Թե ինչ է պատասխանել իր զրուցակցին Միրզոյանը, կրկին չի հաղորդվում։ Գուցե նշե՞լ է, որ Ցեղասպանության միջազգային ճանաչումը ՀՀ իշխանությունների արտաքին քաղաքականության առաջնահերթություններից չէ, և ընդհանրապես իրենք պատրաստվում են «վերանայել» պատմությունը՝ ի նպաստ թուրքերի շահերի։

Հիմա հարց. ի՞նչ կաներ Հայաստանի ԱԳՆ նորմալ ղեկավարը Նանսենի հայրենի երկրում: Այն երկրում, որի հետ ներկայիս Հայաստանին քիչ բան է կապում քաղաքականության և տնտեսության առումով։

Հայաստանի ԱԳՆ նորմալ ղեկավարն առաջին հերթին կբարձրացներ Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցը աշխարհին Նանսեն պարգևած երկրի կողմից։ Նրբանկատորեն կակնարկեր, որ Նորվեգիան, որի ներկայացուցիչ կանայք, օրինակ՝ Բոդիլ Բյորնը, այն տարիներին անձնվիրաբար փրկել են հայ երեխաներին, մի տեսակ բարոյական պարտավորություն ունի ճանաչելու Ցեղասպանությունը, այդ թվում՝ հարգելով իր հայրենակիցների հիշատակը։ Նորմալ հայ նախարարն այդ մասին կխոսեր գոնե Յագլանդի հետ ոչ պաշտոնական հանդիպման ժամանակ, որն ինքը անդրադարձավ Ցեղասպանությանը՝ պատմելով իր մտապահած պատմությունը փրկված հայի մասին։

Բայց Արաբատը, բնականաբար, չարեց դա, ինչպես որ չի անում այցելած երկրներից ոչ մեկում։ Ցեղասպանության ճանաչումը ոչ միայն նրա՝ որպես ՀՀ ԱԳՆ ղեկավարի առաջնահերթությունների մեջ չէ, այլև Ցեղասպանության մասին ցանկացած հիշեցումն անգամ, դատելով ըստ ամենայնի, անհարմար դրության մեջ է դնում Միրզոյանին։ Այն աստիճան անհարմար, որ նա ջանադրաբար նախընտրում է չշարունակել նիկոլական ռեժիմի կողմից այնքա՜ն ջերմագին սիրված Թուրքիայի համար վտանգավոր թեման։

Նույն այն Թուրքիայի, որտեղ Միրզոյանին կոչեցին Արաբատ քամահրալից մականունով։ Թեպետ, մականուններն ու գործակալական ծածկանունները, ինչպես հայտնի է, սույն «նախարարի» համար սովորական բան են։

Ցեղասպանության թեմայով Փաշինյանի վերջին սկանդալային հայտնությունների մասին խոսվել է, խոսվում է և, անկասկած, դեռ շատ երկար կխոսվի։ Երիտթուրքերի ոհմակն արդեն ոտնձգում է հայ ժողովրդի համար ամենամեծ սրբության դեմ, և դատելով ամենից, մտադիր չէ կանգ առնել իր սրբապղծության մեջ։ Բայց այս բազմաշերտ հարցի մեջ կա ևս մեկ կարևոր հարթություն, որի մասին, ըստ էության, հիշեցրեց Արաբատի այցը Նորվեգիա։

Հայոց ցեղասպանությունը պաշտոնապես ճանաչել և դատապարտել են ավելի քան 30 երկրներ, այդ թվում՝ Ռուսաստանը, Ֆրանսիան, Գերմանիան, ԱՄՆ-ը, բազմաթիվ քաղաքներ, տարածաշրջաններ և նահանգներ, միջազգային ազդեցիկ կառույցներ, այդ ոլորտի ամենահեղինակավոր գիտական ինստիտուտները, կրոնական կազմակերպությունները, աշխարհի խոշորագույն լրատվամիջոցները:

Այդ փաստը ո՛չ Փաշինյանը, ո՛չ էլ իր հանցախմբից որևէ մեկը ոչ մի կերպ չեն կարող փոխել կամ անտեսել։ Ավելին, անթիվ շրջագայությունների և հանդիպումների ընթացքում նրանց, ամենայն հավանականությամբ, կհիշեցնեն Ցեղասպանության մասին, ինչպես դա տեղի ունեցավ Նորվեգիայում։ Ընդ որում այդ երկիրն ընդգրկված չէ ճանաչածների ցանկում, բայց նույնիսկ այնտեղ Միրզոյանը ստիպված էր լսել փրկված հայի մասին պատմությունն ու այցելել այն մարդու անվան ինստիտուտ, որը հայ ժողովրդի համար հավերժ կմնա բարոյականության և մարդասիրության խորհրդանիշ՝ հենց Ցեղասպանության համատեքստում:

Միտումնավոր է արդյոք պատմել Տորբյորն Յագլանդն իր պատմությունը, տեղյակ լինելով Փաշինյանի վերջին հայտարարությունների մասին, պնդել հանձն չենք առնի։ Ամենայն հավանականությամբ՝ ոչ: Բայց Ցեղասպանության թեման աշխարհում այնքան ամուր է կապված Հայաստանի և հայ ժողովրդի հետ, որ Նիկոլին ու իր հանցակիցներին մշտապես հիշեցնելու են այդ մասին։

Մյուս կողմից, սա հենց այն դեպքն է, երբ թքես դեմքին, կասի՝ Աստծո ցողն ու շաղն է։ Մանավանդ երբ խոսքն այն մարդու մասին է, որին հիմնավորված կասկածում են Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտից արժեքավոր գրքեր գողանալու մեջ։ Եվ որի առաջնահերթությունները թելադրում է բնավ ոչ թե Նանսենի ու Ցեղասպանությունից փրկված հայերի հիշատակը, այլ ողջ Հայաստանի «արաբատացումը»։