Օգոստոսի 23-ին զորամասերից մեկի տարածքում հայտնաբերվել է 22-ամյա զինծառայող Էդգար Գևորգյանի դին՝ հրազենային վնասվածքով: ՀՀ քննչական կոմիտեն օպերատիվ կերպով քրեական գործ է հարուցել «Սպանություն» հոդվածով և ձերբակալել նրա ծառայակցին:
Այս ողբերգական դեպքը ոչ մարտական պայմաններում զինվորի երրորդ մահն է վերջին ընդամենը 10 օրվա ընթացքում:
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԶԻՆՎԱԾ ՈՒԺԵՐՈՒՄ ԸՆԹԱՑԻԿ ՏԱՐՈՒՄ ՄԱՀՎԱՆ ԴԵՊՔԵՐԻ ՑՆՑՈՂ ՎԻՃԱԿԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԸ կրկին սրել է բանավեճը բանակում ներքին միջավայրի վիճակի մասին: Պաշտպանության նախարարության պաշտոնական ամփոփագրերի համաձայն՝ տարեսկզբից գերատեսչությունում արձանագրվել է զինծառայողների մահվան 11 դեպք: Սակայն այս թվերն արտացոլում են միայն այն միջադեպերը, որոնք ՊՆ-ն անմիջականորեն կապում է ծառայության իրականացման հետ (մարտական հերթապահություն, դժբախտ պատահարներ դիրքերում)։ Անկախ իրավապաշտպան կազմակերպությունները ներկայացնում են շատ ավելի մռայլ պատկեր։ Այսպես, ըստ Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեայի Վանաձորի գրասենյակի, նույն ժամանակահատվածում բանակում զոհվածների թիվը հասել է 33-ի:
Կրկնենք. մահվան այս բոլոր դեպքերը տեղի են ունեցել խաղաղ ժամանակ, և այս փաստը վկայում է համակարգային խոր ճգնաժամի մասին, որը պահանջում է անհապաղ և ազնիվ իմաստավորում: Զորանոցներում տեղի ունեցող ամենը վերջին բոլոր այս տարիների ընթացքում հայ հասարակության հիմքերը խարխլող ապակառուցողական գործընթացների ուղղակի արդյունքն է։ Չէ որ զորամասերը գործում են բնավ ոչ վակուումում, դրանք այն հասարակության փոքր պատճենն են, ճշգրիտ ծեփվածքը, որից զորակոչվում են երիտասարդները։ Բանակում այսօր տիրող բարոյահոգեբանական մթնոլորտը նույնությամբ կրկնօրինակում է այն գործընթացները, որոնք տեղի են ունենում հայկական քաղաքների և գյուղերի փողոցներում։
Վերջին տարիներին ագրեսիայի, անհանդուրժողականության և ուժ կիրառելու պատրաստակամության մակարդակը հայ հասարակության մեջ հասել է ծայրահեղ նիշի։ Բայց մի՞թե կարող էր այլ կերպ լինել այն պայմաններում, երբ երկրի բարձրագույն ղեկավարության ագրեսիվ հռետորաբանությունը, որը տարիներ շարունակ կառուցվել է «ներքին թշնամիների» որոնման վրա, խորը պառակտում մտցրեց հայ հասարակության մեջ։ Քաղաքացիների բաժանումը «սևերի» և «սպիտակների», «յուրայինների» և «օտարների» հանգեցրեց հասարակական ավանդական հիմքերի աստիճանական փլուզման և բռնության փաստացի լեգիտիմացման՝ որպես ցանկացած տարաձայնությունների ու վեճերի լուծման հիմնական միջոց։
Իրավապահ մարմինները առույգ զեկուցում են հանցավորության նկատմամբ ընդհանուր վերահսկողության պահպանման մասին։ Այսպես, ներքին գործերի փոխնախարարի պաշտոնակատար Կամո Ցուցուլյանը օգոստոսի սկզբին հայտարարեց 2026 թվականի առաջին կիսամյակում հանցավորության մակարդակի նվազման մասին։ Մինչդեռ հանցագործությունների կառուցվածքի հանգամանալի վերլուծությունը բացահայտում է վախեցնող միտումներ։ Այսպես, Հայաստանի ներքին գործերի նախարարության պաշտոնական տվյալներով, ընթացիկ տարվա առաջին վեց ամիսներին երկրում գրանցվել է մահափորձերի թվի աճ ավելի քան 30 տոկոսով (51 գրանցված դեպք՝ նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի 39-ի համեմատ): Առանձնակի մտահոգիչ է հանցավորության պաշտոնական վիճակագրությունը դեռահասների շրջանում՝ նրանց, ովքեր վաղը պետք է զինվորական համազգեստ հագնեն։ 2026 թվականի առաջին կիսամյակում դեռահասների կատարած հանցագործությունների թիվն աճել է միանգամից 43,5%-ով (124-ից 178 դեպքի): Դրանց թվում արձանագրված տասնյակ միջադեպեր վերաբերում են անմիջականորեն ուսումնական հաստատություններում մարմնական վնասվածքներ միտումնավոր հասցնելուն և ֆիզիկական բռնությանը։
ՑՈՒՑԱՆՇԱԿԱՆ ՓԱՍՏ. ՆՈՒՅՆ ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ՎԻՃԱԿԱԳՐՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱՁԱՅՆ՝ Հայաստանում այսօր կատարվող սպանությունների մինչև 80%-ը տեղի է ունենում կենցաղային հողի վրա։ Հայաստանի ժամանակակից քրեական լրատուն լեփ-լեցուն է դեպքերով, երբ դանակահարությունները, կրակոցներն ու սպանությունները տեղի են ունենում ճղճիմ մանրուքների պատճառով: Մեքենայի կայանատեղի շուրջ վեճերը, ճանապարհատրանսպորտային փոքր պատահարները, պատահական խեթ հայացքը կամ լեզվակռիվը գնալով ավելի հաճախ են ավարտվում մահացու ելքով: Հասարակությունը սրընթաց կորցնում է երկխոսության, փոխադարձ հարգանքի և փոխզիջման պատրաստակամության մշակույթը։ Վարքագծի հենց այս բարբարոսական մոդելն են երեկվա պատանիներն իրենց հետ բերում զորակոչային կետեր։
Ընկնելով զորամասի մեկուսացված միջավայր՝ երիտասարդը հայտնվում է խիստ հիերարխիայի և հոգեբանական մշտական ճնշման պայմաններում։ Եթե Զինված ուժերում ներքին միջավայրն առողջ է լինում, եթե բանակում տիրում են խիստ կարգապահություն և կանոնադրական հարաբերություններ, ապա «քաղաքացիական կյանքից» բերված ցանկացած սոցիալական արատը, քրեական նկրտումներն ու կենցաղային ագրեսիան յուրաժամանակ չեզոքացվում են։ Բայց երբ բանակային ինստիտուտներն աշխատում են կիսատ-պռատ, ապա հասարակության մեջ կուտակված ագրեսիան դրսևորվում է կրկնապատկված սաստկությամբ։
Հայկական բանակում մահվան դեպքերի զգալի մասը (ընդհանուրի թվի մոտ մեկ երրորդը) բաժին է ընկնում «Սպանություն» և «Ինքնասպանության հասցնելը» հոդվածներին: Կենցաղային ընդհարումը վերածվում է ողբերգության՝ հրազենի կիրառմամբ։ Քրոնիկ բռնությունը, մարդկային արժանապատվության նվաստացումը և ոչ կանոնադրական հարաբերությունները առօրեական են դառնում նորակոչիկների համար, որոնցից շատերը սովորել են պահվածքի այդ մոդելը զինվորական երդումից դեռ շատ առաջ:
Սակայն քաղաքացիական միջավայրի վնասակար ազդեցությունը ամենևին չի վերացնում բանակի ղեկավարության և սպայական կազմի պատասխանատվությունը. ընդհակառակը, պարտավորեցնում է կրկնապատկել, եռապատկել կարգապահության վերահսկմանն ուղղված ջանքերը։ Երբ ծնողներն իրենց որդիներին ուղարկում են ժամկետային ծառայության՝ պետության հետ նրանք կնքում են չգրված, բայց անխախտելի պայմանագիր։ Ընտանիքը կատարում է իր սահմանադրական պարտիքը, իսկ պետությունը հանձն է առնում խաղաղ պայմաններում զինծառայողին ողջ և առողջ տուն վերադարձնելու բացարձակ պարտավորություն:
ԱՅԴ ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅԱՆ ԿԱՏԱՐՄԱՆ ԵՐԱՇԽԱՎՈՐՆԵՐԻ ԴԵՐՈՒՄ ՀԱՆԴԵՍ ԵՆ ԳԱԼԻՍ անմիջական հրամանատարները՝ դասակի, վաշտի, զորամասի: Հենց նրանք են պարտավոր ամեն րոպե վերահսկել ստորաբաժանումների ներքին կլիման, իմանալ յուրաքանչյուր զինվորի հոգեվիճակը և խստիվ կասեցնել «դեդովշչինա»-ի, անձնամիջյան բախումների չնչին իսկ դրսևորումները։ Սակայն իրավիճակը բանակում տարեցտարի վատանում է։ Ոչ կանոնադրական հարաբերությունների փաստերը թաքցնելու արմատացած պրակտիկան՝ հանուն պաշտոնների պահպանման, և ակնհայտ սպանությունները կամ ինքնասպանության հասցնելն իբրև «դժբախտ պատահարներ» կամ «զենքի հետ անզգույշ վարվելու հետևանք» ներկայացնելու ռազմական ղեկավարության փորձերը լոկ սրում են համակարգային ճգնաժամը։ Նման մոտեցումը սպաների մոտ առաջացնում է անպատժելիության զգացում, իսկ շարքային զինվորների մոտ՝ բացարձակ անապահովության և անելանելիության զգացություն։
Բայց գլխավոր մեղավորները նրանում, որ այս սուր խնդիրը ոչ միայն լուծում չի գտնում, այլև սրընթաց սաստկանում է, ռազմական բարձրագույն ղեկավարությունն է, և առաջին հերթին ՝ պաշտպանության նախարար Սուրեն Պապիկյանն ու ՀՀ ԶՈՒ գլխավոր շտաբի պետ Էդվարդ Ասրյանը: Նրանք անձնական, քաղաքական և բարոյական անմիջական պատասխանատվություն են կրում յուրաքանչյուր զինծառայողի կյանքի և առողջության համար: Եվ պատահական չէ, որ վերջին շրջանում հասարակության մեջ ավելի ու ավելի հաճախ են հնչում հայտարարություններն այն մասին, որ այդ զինվորական պաշտոնյաները լիովին սպառել են հասարակության վստահության վարկը՝ ձգձգված ճգնաժամի պայմաններում ցուցաբերելով մասնագիտական անզորություն, ավելի ու ավելի բարձր են հնչում նրանց հրաժարականը պահանջող ձայները։
Պաշտպանության նախարարության կողմից պարբերաբար ծանուցվող «հանկարծակի տեսչական ստուգումները» զորամասերում, հերթապահ հաշվետվությունները, միջին օղակի մշտական կադրային փոփոխությունները գործնականում կրում են լոկ կոսմետիկ բնույթ և բացարձակապես անհամաչափ են կուտակված խնդիրների մասշտաբներին: Առանց բանակային ներքին վերահսկողության մեխանիզմների արմատական բարեփոխման, առանց ոչ կանոնադրական հարաբերությունների վերացման և, ամենակարևորը, առանց բուն հանրապետությունում քաղաքական և բարոյահոգեբանական ընդհանուր մթնոլորտի առողջացման՝ հայ մայրերը առաջվա պես մահաթղթեր կստանան խաղաղ զորամասերից։
